مستحقین زکات اینکه زکات به چه کسانی میرسد

ماده چهلم در مستحقین زکات است

آیه مستحق زکات

قال الله ^تعالی؛ « إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاکینِ وَالْعَامِلِینَ عَلَیهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِی الرِّقَابِ وَالْغَارِمِینَ وَفِی سَبِیلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِیلِ فَرِیضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِیمٌ حَکیمٌ »

یعنی ؛ بدرستیکه اینست و غیر از این نیست که زکات از همه انواع از نقدین و غلات و حیوانات مختص است به جماعت فقراء و به جماعت مساکین که از کسب و صنعت عاجزند و از جهت کوری و یا پیری و مرض و ضعف بدن قدرت کسب کردن و فعله گی نمودن ندارند ، و به آن جماعتی که در جمع آوری زکات از اطراف عمل و سعی میکنند ، و به جماعتی که با زکات دادن به آنها قلب آنها با مسلمانان الفت میشود و با مسلمین به مقام قتال و جدال نمیآیند، و دیگری از مصرف زکات آن غلامان و کنیزان است که در شدت باشند و مسلمان شده اند، و دیگری آن کسانند که قرض کرده اند و در گذران خودشان بدون اسراف خرج کرده اند و بعد از آن عاجز شده اند از ادای قرض خودشان ؛ و یکی از مصارف زکات مصالح عمومی و هر چه به خداوند منسوب است و راه خداوند گفته میشود به آن از بنای و تعمیر مساجد ، و پل ها در راهها، و دیگری از مستحقین زکات آن مسافرین است که مخارج سفر آنها تمام شده و قدرت رفتن به وطن خودشان را ندارند ، و به ایشان به قدر حاجت از زکات داده میشود ، چنانکه به فقراء و مساکین و قرض دار واجب است، و خداوند دانا تر است به حال بندگان ، و در قرار دادن زکات حکیم است، و احکام او با حکمت است.

• سوره توبه آیه 60

✍ و این حاصل ترجمه آیه است.

فقیر و مسکین چه کسانی هستند

و در «کافی» از محمد بن مسلم روایت کرده که از حضرت باقر ^{علیه السلام} سؤال کردم ؛

از فقیر و مسکین در این آیه؟

حضرت فرمود؛ فقیر آن کس است که سؤال نکند و مسکین آن کس است که جد و جهد او زیادتر است و سؤال می کند.

• کافی، ج ۳، ص 502، ح 18

✍و مثل این است حدیث ابو بصیر از حضرت صادق ^{علیه السلام} .

• کافی، ج ۳، ص ۵۰۱، ح ۱۶ | تهذیب، ج 4، ص ۱۰۴، ح ۲۹۷

و در «تهذیب» از «تفسیر» قمی روایت کرده ؛

حضرات ائمه ^{علیهم السلام} مستحقین زکات را بیان نموده و فرموده که فقیر سؤال نمی کند.

تا این که فرمود؛ و مساکین اهل ذلت اند و داخل است به ایشان مردان و زنان و اطفال و عاملین سعی کنندگان و جمع آوری نمایندگان زکات است تا این که بیاورند به نزد رئیس مسلمانان که قسمت کند و «مؤلفه» آن قوم است که خداوند را توحید نموده اند و معرفت در قلب آنها داخل نشده و به زکات دادن آنها را ترغیب می فرمودند.

تا این که فرمود؛ مراد از «رقاب» این است که قومی از مسلمانان را کفاره لازم شده در قتل خطا و ظهار و قسم یاد کردن و در صید حرم و در نزد ایشان چیزی نیست که عبد آزاد نمایند و از زکات به ایشان داده می شود که کفاره دهند، و «غارمین» آن کسانند که مدیون شده اند و قرض نموده اند و در طاعت خداوند خرج کرده اند بدون اسراف پس واجب است به رییس مسلمین این که قرض ایشان را ادا کند از زکات «و فی سبیل الله» آن کسانند که به جهاد می روند و در نزد ایشان چیزی نیست که با آن قوت و قدرت بیابند و دیگر آن قومند که حج در ذمه دارند و مال ندارند که با آن حج نمایند و یا جمیع راه های خیر است هر چه باشد و به رئیس مسلمانان لازم است که با ایشان از زکات چیزی دهد تا قوت یابند به حج و جهاد کردن، و «ابن سبیل» آن کسانند که مسافر شده اند در اطاعت خداوند، پس قطاع طریق مال ایشان را گرفته و یا این که مال اینها تلف شده و چیزی ندارند که به سبب آن به وطن خودشان روند و به رییس مسلمین واجب است که ایشان را از زکات به وطن ایشان برساند.

• تهذیب، ج 4، ص 4۹، ح ۱۲۹ | تفسیر قمی ج ۱، ص ۲۹۸

✍ و از ترجمه ی ظاهر آیه و از تفسیر آیه ی شریفه معلوم شد آن کسانی که مستحق زکات بوده اند، و در بین ترجمه و تفسیر منافات ندارد زیرا که ترجمه ظاهر آیه را می گوید و تفسیر از بعضی از بواطن را بیان میکند و از همه ی این ها معلوم شد که زکات را باید به کسی دهند که چاره ی دیگر به غیر از اخذ زکات نداشته باشد.

احادیث مستحقین زکات و عدم قبول زکات اگر در محل آن صرف نشود

چنان که در تفسیر نعمانی از حضرت امیر المؤمنین ^{علیه السلام} روایت کرده که فرمود؛

زکات از برای آن قوم است که لیاقت حکومت از جانب انور ندارند که اجرت اخذ نمایند و در بین مسلمانان حکم بکنند و عمارات و زراعات ندارند که مشغول تعمیر آنها شوند و مال ندارند که تجارت کنند و معرفت و قدرت ندارند که اجاره نمایند، پس خداوند در اموال اغنیا واجب کرده آن قدری که قوت ایشان باشد و حاجت ایشان رفع شود. (تا آخر حدیث شریف)

• وسائل، ج ۹، ص ۲۱۳، ح ۱۱۸۶۳ | رساله محکم و متشابه، ص ۶۰

و در کتب اربعه از مؤمن طاق روایت کرده اند که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از کسی که زکات خود را به شخصی داده و قبل از یک سال آن شخص زکات اخذ کننده وسعت دار شد؟

حضرت فرمود؛ زکات دهنده باید زکات را از آن شخص دریافت نماید.

• کافی، ج ۳، ص ۵4۵، ح ۲ | تهذیب، ج 4، ص 4۵، ح 116 | استبصار، ج ۲، ص ۳۳، ح 98

و در «کافی» و «تهذیب» از زراره روایت کرده که به حضرت صادق ^{علیه السلام} گفتم ؛

مرد عارف زکات خود را به غیر اهل زکات داده در یک وقت، آیا دوباره باید زکات دهد به اهل آن؟

حضرت فرمود؛ بلی، باید دوباره دهد.

گفتم؛ اگر اهل زکات را نداند و ندهد و یا این که نداند که بر او زکات واجب شده و بعد از آن بداند؟

حضرت فرمود؛ در این دو صورت زکات را به اهل آن باید دهد و گذشته را قضا بکند.

گفتم ؛ اگر اهل زکات را نداند و به غیر اهل دهد و حال این که این طلب کرده بوده و نیافته بوده و بعد از آن دانسته که بد کار کرده؟

آن حضرت فرمود؛ دوباره زکات نمیدهد اگر در طلب اهل جد و جهد کرده باشد.

• کافی، ج ۳، ص ۵4۶ ح ۲ | تهذیب، ج 4، ص ۱۰۲ ، ح ۲۹۰

و در کتب اربعه از حسین از کسی دیگر روایت کرده اند که به حضرت صادق ^{علیه السلام} گفتم؛

کسی زکات خود را به شخصی داد و او را فقیر دانست و بعد از آن معلوم شد که فقیر نبوده؟

حضرت فرمود؛ کفایت نمی کند از او.

• کافی، ج ۳، ص ۵4۵، ح ۱ | تهذیب، ج 4، ص 102، ح 289 | فقیه، ج ۲، ص 30، ح 1616

✍ و مثل این است احادیث بسیار که باید زکات در مستحق و عاجز صرف شود.

تکلیف زکات شخصی که تازه به دین اسلام قائل شده

و در کتب اربعه چندین حدیث وارد شده؛

که اگر کسی بصیرت یافت و قائل به امامت شد اعمال خود را از صوم و صلوة و حج قضا نمی کند و باید او زکات خود را قضا نماید زیرا که محل زکات اهل ولایت و امامت است ، نه هر مسلمانی.

• کافی، ج ۳، ص ۵4۵، ح ۱ | تهذیب، ج 4، ص ۵۴، ح ۱4۳ | علل الشرایع، ج 2 ص ۳۷۳، ح ۱ | وسائل، ج ۹، ص ۲۱6، ح ۱۱۸۷۱ | استبصار، ج ۲، ص ۱۴۵، ح4۷۲

زکات بر چه کسانی داده نمیشود

و در «کافی» و «تهذیب» و «مقنعه» از اسماعیل روایت کرده اند که به حضرت رضا ^{علیه السلام} گفتم؛

آیا زکات داده میشود به کسی که معرفت نداشته باشد؟

حضرت فرمود؛ زکات و فطره را نمی شود به او داد.

• کافی، ج ۳، ص ۵۴۷، ح ۶ | تهذیب، ج 4، ص 52، ح 137 | مقنعه، ج 1، ص 242

و در معانی الاخبار از زراره روایت کرده که حضرت باقر ^{علیه السلام} فرمود که حضرت رسول الله ^{صلی الله علیه و آله} فرموده؛

حلال نیست زکات از برای کسی که مئونه ی سال داشته باشد و از برای کسی که صاحب اعتبار و صحت بدن داشته است و از برای کسی که صاحب صنعت باشد و کسی که قوی و قادر به کار کردن شود.

گفتم ؛ معنای فرمایش آن حضرت ^{علیه السلام} به چیست؟

حضرت فرمود؛ حلال نیست به کسی اخذ کردن زکات و حال این که قدرت دارد که نفس خود را باز دارد از زکات.

• وسائل، ج ۹، ص ۲۳۳، ح 11912 | معانی الاخبار ص ۲۶۲، ح ۱

و در «مقنعه» از یونس روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} می فرمود؛

حرام است زکات بر کسی که در نزد او قوت یک سال باشد و فطره دادن به او واجب است. و فطره سنت است به کسی که خودش زکات اخذ میکند از جهت فقیر بودن و فطره فضیلت است از برای کسی که فطره دریافت مینماید از جهت مسکین بودنش.

• وسائل، ج ۹، ص ۲۳۴، ح ۱۱۹۱۴ | مقنعه ج 1 ص 248

✍ و حاصل احادیث در این خصوص این است که کسی که قدرت کسب و فعله گی داشته باشد و هر چندی که فعلاً چیزی ندارد و یا کسی که مئونه و قوت یک سال را داشته است. پس زکات و فطره برای او حرام است و کسی که به او زکات و فطره داده باید دوباره فطره و زکات دهد.

و در کتاب «سرائر» از سماعه روایت کرده که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

کسی که اسباب و وسائل جهاد را دارد و او محتاج و فقیر است. آیا آنها را بفروشد و خرج عیال کند یا این که آنها را نفروشد و از زکات اخذ کند؟

حضرت فرمود؛ بفروشد آنها را و به عیال خود خرج کند.

•  السرائر ج 3 ص 590 | وسائل الشیعه ج ۹، ص ۲۳۷ ح 11921

و در «علل» و «خصال» از جمعی از اصحاب روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

بر پنج نفر زکات داده نمیشود، اولاد و والدین و زن شخص و غلام خود؛ زیرا که شخص اجبار می شود بر انفاق کردن به این پنج نفر و نفقه ی ایشان را از او اخذ می کنند.

• علل الشرایع، ج 2 ص ۳۷۱، ح ۱ | خصال، ج 1 ص ۲۸۸، ح 45

زکات مال یتیم و مال صغیر

و در «کافی» و «تهذیب» از محمد بن مسلم و زراره روایت کرده اند که حضرت باقر و حضرت صادق ^{علیهم السلام} فرمودند؛

مال یتیم در ذمه ی کسی قرض میشود و یا از نقدین و حیوانات که دارد زکات ندارد و اما غلات اربعه یتیم پس زکات در آنها واجب است.

• کافی، ج ۳، ص ۵4۱، ح ۵ | تهذیب، ج ۴، ص 29، ح 72

پست مهم : و اما در این که زکات شامل چه چیز هایی است و اگر سوالی هم داشتید از طریق کامنت ها و دایرکت اقدام نمایید.

و ایضاً از یونس روایت کرده اند به حضور حضرت صادق ^{علیه السلام} کسی را فرستادم که عرضه داشت؛

من برادران صغار دارم چه وقت در اموال ایشان زکات واجب می شود؟

حضرت فرمود؛ زمانی که نماز به ایشان واجب باشد زکات نیز واجب است.

گفتم؛ مادامی که نماز واجب نشده، زکات واجب نیست؟

حضرت فرمود؛ زمانی که با مال ایشان تجارت نمودند پس زکات ایشان را ادا کن .

• کافی، ج ۳، ص ۵4۱، ح ۷ | تهذیب، ج 4، ص ۲۷، ح ۶۶ | استبصار، ج ۲، ص ۲۹، ح ۸۴

✍ و از حدیث اول معلوم شد که زکات در غلات طفل یتیم واجب است و در غیر غلات واجب نیست.

✍ و از حدیث یونس معلوم میشود که وجوب زکات مثل واجب شدن نماز است و در مسائل نماز گذشت که نماز در هفت سال یا هشت سال واجب است و مثل روزه نیست و در جمله از احادیث وارد شده که مال یتیم زکات ندارد و آن احادیث حمل میشود به زکات نقدین و حیوانات چنان که در حدیث اول بیان فرمودند و در حدیث ابو بصیر وارد است که در غلات یتیم زکات نیست و محمول است بر تقیه.

در این که هر چه در باغات خورده شود زکات ندارد

و در «تهذیب» از علی بن جعفر روایت کرده که از حضرت کاظم ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از باغ که غله دارد و اگر فروش شود قیمت آن زیاد میشود آیا در آن زکات واجب است یا نه؟

حضرت فرمود؛ زمانی که خورده میشود در باغ در آن وقت زکات واجب نیست.

• تهذیب، ج ۴، ص ۱۹، ح ۵۱

✍ و از این حدیث معلوم میشود که هر چه در باغات خورده شود زکات ندارد.

✍ و مثل این حدیث است حدیث محمد بن مسلم که ؛

در «کافی» و «فقیه» از حضرت صادق ^{علیه السلام} از پدران خود روایت کرده اند که فرمودند؛

آن چه ده یک اخذ کننده از تو اخذ میکند و به کوزه اش می ریزد از زکات تو حساب است. و آن چه به کوزه نریزد پس تو آن را از زکات حساب مکن.

• کافی، ج ۳، ص ۵۴۴، ح ۶ | فقیه، ج ۲، ص 29، ح 1613

در بیان حکم زکات مالی که سلطان اخذ میکند

و در «تهذیب» از حلبی روایت کرده که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از زکات مال که سلطان اخذ میکند؟

حضرت فرمود؛ امر نمی کنم تو را به اعاده کردن زکات.

• تهذیب، ج ۴، ص 40، ح 100 | استبصار، ج ۲، ص ۲۷، ح 77

و در «فقیه» روایت کرده که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردند؛

از کسی که این پادشاهان اخذ میکنند زکات مال او را و خمس عواید و معادن او را آیا از زکات و از خمس او حساب می شود یا نه؟

حضرت فرمود؛ بلی حساب می شود.

• وافی، ج 10، ص 145، ح 9334 | فقیه، ج ۲، ص 43، ح 1656

✍ و مثل اینها است احادیث دیگر و از اینها معلوم میشود که آن چه سلاطین از رعایا اخذ میکنند از زکات و از خمس ایشان حساب خواهد شد.

در حرام بودن زکات غیر هاشمی بر هاشمی

و در کتب اربعه از فضل هاشمی روایت کرده اند که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از صدقه که بر بنو هاشم حرام است، آن کدام است؟

حضرت فرمود؛ آن زکات است.

گفتم؛ آیا زکات بعضی از ایشان به بعض دیگر حلال است؟

حضرت فرمود؛ بلی .

• تهذیب، ج 4، ص ۵۸ ح 156 | کافی، ج ۴، ص ۵۹، ح ۵ | استبصار، ج ۲، ص ۳۵، ح ۱۰۷ | فقیه، ج ۲، ص ۱۹، ح ۶۶

و در «تهذیب» از شحام روایت کرده که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از آن صدقه که حرام است بر بنو هاشم؟

حضرت فرمود؛ زکات واجب است و بر ما صدقه و زکات خودمان حرام نیست.

• تهذیب، ج ۴، ص ۵9، ح ۱۵۷

✍ و مثل اینها است احادیث بسیار که زکات به سادات حرام است و زکات ایشان به یکدیگر حلال است.

در عدم نقل کردن زکات از بلد با وجود مستحق

و در کتب اربعه از عبدالملک بن عتبه هاشمی روایت کرده اند که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

حضرت رسول الله ^{صلی الله علیه و آله} قسمت میکرد زکات اهل دهات را در دهات و زکات اهل شهر را در شهر.

• کافی، ج ۳، ص ۵۵4، ح 8 | فقیه، ج ۲، ص ۳۱، ح ۱۶۱۹ | تهذیب، ج 4، ص 103، ح 292

و در «کافی» از حلبی روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

حلال نیست زکات مهاجرین به اعراب بادیه نشین و زکات اعراب اطراف به مهاجرین.

• کافی، ج ۳، ص ۵۵4 ح 10

و ایضاً از ضریس روایت کرده که مداینی از حضرت باقر ^{علیه السلام} سؤال کرد؛

که ما زکات اموال خودمان را خارج میکنیم به کدام شخص دهیم؟

حضرت فرمود؛ بر اهل ولایت خود.

گفتم ؛ من جایی میباشم که از دوستان شما کسی در آن جا نیست؟

حضرت فرمود؛ بفرست به ایشان زکات را .

• کافی، ج ۳، ص ۵۵۵، ح ۱۱

و در «تهذیب» از یعقوب روایت کرده که به حضرت کاظم ^{علیه السلام} عرض کردم ؛

کسی از ماها در جای دور می شود زکات خود را چه بکند؟

حضرت فرمود؛ بدهد بر برادران و اهل ولایت خودش.

گفتم ؛اگر در آن جا کسی از ایشان را نیافت؟

حضرت فرمود؛ بفرستد برای ایشان.

• تهذیب، ج ۴، ص ۴۶، ح ۱۲۱

و ایضاً از احمد بن حمزه روایت کرده که از حضرت هادی ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از کسی که زکات خود را به ولایت دیگر میفرستد که در آن جا بر برادران خود بدهد، آیا جایز است؟

حضرت فرمود؛ عیب ندارد.

• تهذیب، ج 4، ص ۴۶، ح ۱۲۲

✍ و از این احادیث معلوم شد که فرستادن زکات از بلد خود به جای دیگر جایز نیست و به دیگران حلال نیست مگر این که در آن جا از اهل بلد خود کسی مستحق بوده باشد.

✍ و در بعض احادیث وارد شده که نقل زکات از بلدی بر بلد دیگر جایز است حمل میشود به صورتی که از اهل بلد خود در آن جا بوده اند و همچنین است خمس و مال امام علیهم السلام. زیرا که در احادیث بسیار وارد شده که خمس سادات عوض زکات است پس نقل کردن خمس از بلد جایز نیست مگر این که در بلد مستحق زکات و خمس نباشد و این نیز حمل دیگر است در احادیث نقل زکات از بلد خود.

و در «کافی» و «فقیه» از محمد بن مسلم روایت کرده اند که به حضرت صادق ^{علیه السلام} گفتم؛

کسی زکات خود را فرستاده به جای دیگر و در آن جا تلف شده، آیا ضمانت دارد یا نه؟

حضرت فرمود؛ زمانی که محل زکات را بیابد در نزد خود و ندهد ضامن است تا این که به محل آن برساند و اگر کسی را نیافت که مستحق زکات باشد و فرستاد بر بلد دیگر که به مستحق رساند و در آن جا تلف شد، ضامن نیست.  (تا آخر حدیث)

• کافی، ج ۳، ص ۵۵۳، ح ۱ | فقیه، ج ۲، ص 30، ح 1617 | تهذیب، ج ۴، ص 4۷، ح ۱۲۵

✍ و از این حدیث معلوم میشود که در صورت بودن مستحق در بلد جایز نیست فرستادن زکات به جای دیگر و اگر وجود نداشته باشد جایز است و ضمان ندارد و در صورت اول ضامن است که دوباره بدهد.

در بیان وصیت کردن به زکات

و در «کافی» از عباد روایت کرده که به حضرت صادق ^{علیه السلام} گفتم؛

کسی در حال حیات خود در دادن زکات تفریط کرده و در وقت وفات زکات را حساب نموده و به زکات خود وصیت کرده که بدهند.

حضرت فرمود؛ این وصیت جایز است و زکات از جمیع مال خارج میشود و زکات مثل قرض است در مال او و از برای ورثه جایز نیست چیزی از آن مال تا این که زکات را خارج نمایند چنان که وصیت کرده.

• کافی، ج ۳، ص ۵4۷، ح ۱ | تهذیب، ج ۹، ص ۱۷۰، ح ۶۹۳

و ایضاً از ابن عمار روایت کرده که به حضرت صادق ^{علیه السلام} گفتم ؛

کسی در ذمه ی او پانصد درهم زکات و یک حج است و تمام ترکه ی او سیصد درهم است و در وقت وفات به زکات و به حج خود وصیت کرده چطور است؟

حضرت فرمود؛ حج باید نمود از جانب او از اقرب آن جایی که ممکن است حج از آن جا، و باقی ترکه ی او در زکات باید صرف شود.

• کافی، ج ۳، ص ۵4۷، ح 4

و ایضاً از زراره روایت کرده که به حضرت باقر ^{علیه السلام} گفتم؛

کسی زکات را نداده و در نزد وفات ادا کرده چطور است؟

حضرت فرمود؛ کفایت میکند از او .

گفتم؛ اگر از ثلث خود وصیت کند و حال این که زکات نداده بود؛ آیا این ثلث خود که بر آن وصیت کرده از زکات حساب می شود یا نه؟

حضرت فرمود؛ بلی از زکات او حساب است و از برای او مستحب نمی شود در حالتی که در ذمه ی او فریضه است.

✍ یعنی با وجود زکات در ذمه ی آن میت مستحبات او صحیح نیست و اگر در فقرا خرج شود از زکات است.

• کافی، ج ۳، ص ۵47 ح 2

و ایضاً از شعیب روایت کرده که به حضرت باقر ^{علیه السلام} گفتم؛

در ذمه ی برادرم زکات زیاد است آیا من از جانب او قضا کنم و ادا نمایم؟

حضرت فرمود؛ چه میدانی مقدار آن را؟

گفتم ؛ احتیاط میکنم و زیادتر میدهم.

حضرت فرمود؛ اگر چنین نمایید، درد و غم و غصه ی او را رفع خواهید کرد.

• کافی، ج ۳، ص ۵4۷، ح ۳

✍ و از این احادیث معلوم میشود که وصیت به زکات باقی مانده واجب و در صورت عمل به وصیت زکات ذمه ی میّت از زکات خلاص میشود و رفع غم او خواهد شد و در صورت عدم اخراج زکات از مال میت ورثه حق تصرف ندارد در آن مال مثل مخارج حج که از اصل مال است.

در بیان این که تصرف کردن در مال کسی که زکات نداده جایز نیست حتی در مضاربه

و در «کافی» از ابو بصیر روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

البته تو اخذ مکن مال را از صاحب آن که به عنوان مضاربه در آن عمل کنی، مگر آن مال را که زکات آن را داده است صاحب آن و یا این که تو زکات آن را بدهی.

• کافی، ج ۳، ص ۵۲۹، ح ۸

و ایضاً از سماعه روایت کرده از حضرت صادق ^{علیه السلام} ؛

که اگر صاحب مال مضاربه بگوید که زکات آن مال را نداده ام در این فرض سزاوار نیست عمل کردن در آن مال و قبول نمودن آن تا این که زکات آن مال را بدهد.

• کافی ج ۳، ص ۵۲۸، ح 4

 ✍ و از این احادیث معلوم میشود که تصرف کردن در مال کسی که زکات نداده جایز نیست و جواز تصرف در مال زنده و مرده موقوف است بدادن زکات آن؛ زیرا که حق فقرا و مساکین در عین آن مال موجود است و کسی مسلمان وقتی که بداند که در مال کسی حقِ غیر است چطور در آن تصرف بکند خصوصاً ورثه ی او و همچنین است خمس که عوض زکات است چنان که در احادیث بیان شده.