هلال ماه رمضان و علامت داخل شدن و عدد ایام آن

مادۀ چهل و نهم در وجوب روزۀ ماه مبارک رمضان و علامت داخل شدن آن و عدد ایام آن

تمام مسائل احکام دین اسلام : را در اپلیکیشن احکام مطالعه کنید و اگر سوالی هم داشتید در مورد این باب از طریق دیدگاه ها در آخر این صفحه اقدام نمایید.

آیه شریفه در روزه ماه رمضان

قال الله ^تعالی؛ « شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًی لِلنَّاسِ وَ بَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَی وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ »

یعنی؛ آن روزه که در اول آیه بر شما واجب شده روزه ماه رمضان است که در آن ماه قرآن نازل شده از جهت هدایت و ارشاد مردمان به خیر و خوبی ایشان در دنیا و آخرت و از برای بیان کردن وسائل و راه رستگاری یافتن و تمیز دادن هدایت از ضلالت و فرق گذاشتن در بین حق و باطل در امورات دین و در اعمال و افعال مردمان پس هر که در ماه رمضان در خانۀ خود باشد و یا اینکه مسافر نشود هر چندی که در خانه نباشد باید آن ماه رمضان را روزه باشد.

• سوره بقره آیه ۱۸5

✍ و در این آیه بیان فرموده وجوب روزه را در ماه رمضان نه غیر از آن و نازل شدن قرآن را در ماه مبارک از جهت هدایت مردمان و از برای فرق گذاشتن در میان حق و باطل.

احادیث در فضیلت ماه رمضان و شب قدر

و در فقیه از ابوالورد روایت کرده که حضرت باقر ^{علیه السلام} فرمود؛

که حضرت رسول الله ^{صلی الله علیه و آله} در آخر جمعه شعبان خطبه قرائت فرمود؛ و بعد از حمد و ثناء فرمود؛ ای مردمان روی آورده به شما یک ماهی که در آن شب قدر است و آن شب خوب‌تر است از هزار ماه و آن ماه رمضان است و خداوند روزه آن را واجب کرده به شما.

• فقیه ج 2 ص 94 ح 1831

✍ و در کافی و تهذیب این حدیث را نیز روایت کرده اند.

• کافی ج 4 ص 66 ح 4 | تهذیب ج 3 ص 57 ح 198

علت وجوب روزه در ماه رمضان و فضیلت ماه رمضان

و در علل و عیون از فضل روایت کرده که حضرت رضا ^{علیه السلام} فرمود؛

علت اینکه خداوند روزه را در ماه رمضان واجب کرده و در سایر ماه‌ها واجب نکرده زیرا که ماه رمضان آن ماه است که خداوند در آن قرآن را نازل کرده؛

تا اینکه فرمود؛ و در آن ماه حضرت رسول الله ^{صلی الله علیه و آله} پیغمبر شده و به مردمان پیغام خداوند را رسانیده و در آن ماه است شب قدر که خوب‌تر است از هزار ماه و در آن شب فرق می‌شود در هر امر محکم و آن شب اول سال نو است و در آن شب تقدیر می‌شود آنچه در آن سال خواهد شد از خیر و شر و ضرر و منفعت و رزق و اجل و از این جهت آن شب را شب قدر می‌گویند و علت دیگر اینکه مردمان مأمور شده اند به روزه ماه رمضان سی روز نه زیادتر و نه کمتر زیرا که قوت و قدرت اغلب مردمان در هر سال سی روز است به روزه بودن و خداوند واجبات را به قوه اغلب اشیاء قرار داده.

• وسائل ج 10 ص 242 ح 6 | علل الشرایع ج 1 ص 251 ح 9

و در عیون از فضل روایت کرده که حضرت رضا ^{علیه السلام} نوشت به مأمون که؛

روزه ماه رمضان فریضه است و باید به رؤیت هلال روزه شوند و به رؤیت ماه شوال افطار نمایند .

• عیون ج 2 ص 124 ح 1

✍ و مثل این‌ها است احادیث بسیار در وجوب روزه ماه رمضان و نازل شدن قرآن در آن ماه.

گناه تارک روزه ماه رمضان و حد آن

و در عقاب الاعمال از یونس رازی روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

هر که یک روز از روزۀ ماه رمضان بخورد روح ایمان از او خارج می‌شود.

• عقاب الاعمال ص 236

و از خزاز روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

روزۀ ماه رمضان یک فریضه است از فرایض خداوند.

• تهذیب ج 4 ص 160 ح 451 | وسائل الشیعه ج 10 ص 246 ح 13326

و در کافی و تهذیب از برید روایت کرده اند که از حضرت باقر ^{علیه السلام} سؤال کردند؛

از کسی که دربارۀ او شهادت نمودند که او سه روز است روزه را در ماه رمضان خورده است؟

فرمود؛ سؤال می‌کنند از او که آیا در روزه خوردن گناه کردی یا نه؛ اگر گفت گناه نکرده‌ام رئیس مسلمانان او را می‌کشد و اگر گفت گناه کردم باید او را بزنند و تعزیر نمایند.

• کافی ج ۴ ص ۱۰۳ ح ۵ | تهذیب ج 4 ص 215 ح 624

✍ و در حدیث بیست و پنج تازیانه وارد شده.

کافی ج ۴ ص ۱۰۳ ح 8 و 9

و در کتب اربعه از سماعه روایت کرده اند که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از کسی که سه مرتبه روزه را خورده و در هر مرتبه به او تعزیر کردند ؟

فرمود؛ بعد از دو مرتبه تازیانه زدن و تعزیر کردن در مرتبۀ سیم کشته می‌شود.

کافی ج ۴ ص ١٠٣ ح 6 | فقیه ج ٢ ص 117 ح 1891 | تهذیب ج ۴ ص ٢٠٧ ح 598

در این که روزه ماه رمضان و افطار از آن با رویت هلال ماه و شهادت دو نفر شاهد عادل است

و در کتب اربعه و مقنعه از محمد بن مسلم روایت کرده اند که حضرت باقر ^{علیه السلام} فرمود؛

وقتی که ماه رمضان را دیدید روزه بدارید و زمانی که ماه شوال را دیدید افطار بکنید و روزه با رأی و ظن نمی‌شود ولکن با دیدن ماه است.

• کافی ج ۴ ص 77 ح 6 | تهذیب ج 4 ص 156 ح 433 | فقیه ج 2 ص 123 ح 1908 | استبصار ج 2 ص 63 ح 203 | مقنعه ج 1 ص 296

و در مقنعه و تهذیب از ابن حازم روایت کرده اند که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

روزه باشید به دیدن ماه و افطار بکنید به دیدن ماه شوال و اگر دو شاهد عادل شهادت نماید که ایشان ماه رمضان را یک روز قبل از این دیده اند آن روز را قضا بکنید.

• تهذیب ج 4 ص 157 ح 436 | مقنعه ج 1 ص 297

و در تهذیب از عبدالرحمن روایت کرده که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از هلال ماه رمضان که در شب آخر شعبان ابر می‌شود؟

فرمود؛ فردا روزه نباش مگر این که ماه را دیده باشی و اگر شهادت کردند اهل بلد دیگر که ایشان ماه رمضان را دیده اند پس آن روز را قضا بکن.

• تهذیب ج 4 ص 157 ح 439

✍ و مثل این احادیث است احادیث دیگر در این مضمون ها که ماه‌ها با رؤیت و یا با شهادت ثابت می‌شود ماه رمضان و یا ماه شوال و یا ماه دیگر.

در بیان حکم غروب کردن هلال بعد از شفق، و دیدن سایه سر

و اما در باب شناخت هلال ماه که در قواعد الدین جلد دوم مؤلف عزیز سید حسین عرب باغی ^{رحمت الله علیه} نقل فرموده ؛

در کتب اربعه از مزارم روایت کرده اند که امام جعفر صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

هرگاه هلال ماه طوق‌دار باشد (یعنی نورِ هلال آن به قدری باشد که دایره‌وار دیده شود)، پس آن (هلال) متعلق به شب دوم است؛ و هرگاه سایه سرِ خود را در (نورِ) آن دیدی، پس آن (هلال) متعلق به شب سوم است.

• کافی ج ۴ ص 78 ح 11 | فقیه ج ٢ ص 124 ح 1916 | تهذیب ج ۴ ص 178 ح 495 | استبصار ج 2 ص 75 ح 229

و ایضا در کتب اربعه از اسماعیل روایت کرده اند که امام جعفر صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

هرگاه هلال ماه قبل از شفق غایب شود، متعلق به شب اول است؛ و اگر بعد از شفق غایب شود، متعلق به شب دوم است.

• کافی ج ۴ ص 78 ح 12 | فقیه ج ٢ ص 125 ح 1917 | تهذیب ج ۴ ص 178 ح 494 | استبصار ج 2 ص 75 ح 228

و در تهذیب از ابن راشد روایت کرده اند که گفت ؛

ابوالحسن العسکری امام هادی ^{علیه‌ السلام} نامه‌ای به سوی من نوشت و آن را در روز سه‌ شنبه تاریخ زد، برای شبی که باقی مانده بود از ماه شعبان (یعنی یک شب به پایان شعبان مانده بود)، و آن در سال دویست و سی و دو (۲۳۲ هجری) بود، و روز چهارشنبه یوم الشک بود، پس مردم بغداد روز پنجشنبه روزه گرفتند، و به من خبر دادند که آن‌ها هلال ماه را در شبِ پنجشنبه (یعنی غروب چهارشنبه) دیده‌اند، و (گفتند که) غروب نمی‌کند مگر بعد از شفق به زمانی طولانی؛

گفت؛ پس من معتقد شدم که روزه (اول ماه رمضان) روز پنجشنبه است، (با این حال گمان کردم که) همانا ماه در نزد ما در بغداد، روز چهارشنبه بوده است (یعنی چون ماه دیر غروب کرد، شک کرد که نکند چهارشنبه اول ماه بوده و مردم دیر فهمیده‌اند).

گفت؛ پس امام ^{علیه السلام} به سوی من نوشت؛ خداوند توفیقت را زیاد کند، که همانا تو به روزه ما روزه گرفتی؛

گفت؛ سپس بعد از آن ایشان را ملاقات کردم و از آنچه به سویش نوشته بودم پرسیدم؛

پس فرمود؛ آیا برایت ننوشتم؟ که همانا من روزه گرفتم پنج‌شنبه را، و روزه نگیر مگر با دیدن ماه.

• تهذیب ج ۴ ص 167 ح 475

✍ و هیچ منافاتی بین این (حدیث) و بین دو حدیث قبلی نیست، زیرا آن دو در کتب اربعه هستند و این فقط در تهذیب است؛ و اما گفتار (خبر دهندگان) که ؛ و به من خبر دادند که آن‌ها هلال را شب پنجشنبه دیدند و غروب نمی‌کند مگر بعد از شفق به زمانی طولانی؛ پس جواب از آن (این است که)؛ همانا خبر دادن آن‌ها به او در مورد غروب نکردن هلال مگر بعد از شفق، و به‌ویژه به زمانی طولانی، دروغی از جانب خبر دهندگان بوده است، و آن دو حدیث (قبلی) آن را تکذیب می‌کنند، و تا کنون اتفاق نیفتاده است که هلال شب اول، غایب نشود بعد از آن (شفق) به زمانی طولانی (یعنی هلال شب اول زود غروب می‌کند).

قواعد الدین جلد 2 ص 125 و 126

در عدد ایام ماه رمضان و اینکه ماه رمضان در واقع سی روز تمام است

و در تهذیب از محمد بن مسلم روایت کرده که حضرت باقر ^{علیه السلام} فرمود؛

که ماه رمضان را می‌رسد آنچه به سایر ماه‌ها می‌رسد از نقصان و زمانی که بیست و نه روز روزه باشی و در روز سی ام ابر شد پس ماه رمضان را سی روز تمام بکن.

• تهذیب ج 4 ص 155 ح 429

و ایضاً از حماد روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

که ماه رمضان یک ماه است مثل سایر ماه‌ها و می‌رسد به آن آنچه می‌رسد به سایر آن‌ها از نقصان.

• تهذیب ج 4 ص 160 ح 452

و ایضاً از ابن جریر روایت کرده که به حضرت صادق ^{علیه السلام} گفتم؛

که ماه رمضان همیشه تمام می‌شود؟

فرمود؛ آن ماه مثل سایر ماه‌ها است؛

و بعد از آن فرمود که؛ حضرت امیرالمؤمنین ^{علیه السلام} در نزد شما بیست و نه روز روزه شد و روز سی ام در نزد آن حضرت شهادت کردند که ماه را دیده اند و آن حضرت فرمودند که افطار بکنید.

تهذیب ج 4 ص 162 ح 458

✍ و در بعض احادیث وارد شده که حضرت رسول الله ^{صلی الله علیه و آله} همیشه روزۀ تمام داشته ، و در جمله از احادیث است که ماه رمضان در جمیع سال‌ها تمام می‌شود و معنای این احادیث این است که ماه رمضان در واقع تمام و کامل است ولکن تکلیف مردمان با دیدن ماه است و اگر ماه را ندیدند روزه نمی‌شوند و حضرت پیغمبر ^{صلی الله علیه و آله} البته ماه رمضان را ناقص نمی‌کردند و یک روز قبل از رؤیت ماه روزه بودند و روزۀ آن حضرت همیشه تمام بوده.

و در کافی و فقیه از ابن قیس روایت کرده اند که حضرت باقر ^{علیه السلام} فرمود؛

که زمانی که دو نفر در نزد رئیس مسلمانان قبل از ظهر شهادت نمودند که آن‌ها ماه رمضان را در اول دیده اند و امروز سی و یک روز است پس رئیس ایشان امر می‌کند به افطار و نماز و اگر بعد از ظهر شهادت نمایند افطار می‌کنند و فردا نماز عید را می‌گذارند.

• کافی ج ۴ ص 169 ح 1 | فقیه ج ٢ ص 168 ح 2037

و در کتب اربعه از عبدالرحمن روایت کرده اند که به حضرت صادق ^{علیه السلام} گفتم؛

که کسی را اهل روم اسیر نموده و او ماه رمضان را ندانست چه کند؟

فرمود؛ به حسب گمان خود یک ماه روزه می‌شود و اگر بعد از آن معلوم شد که قبل از ماه رمضان بوده قضاء نماید و الا قضاء ندارد.

• کافی ج ۴ ص 180 ح 1 | فقیه ج ٢ ص 125 ح 1920 | تهذیب ج 4 ص 310 ح 935 | مقنعه ج 1 ص 379

علت عدم توفیق روزه و عید فطر در چیست؟

و در کافی و فقیه از محمد رازی روایت کرده اند که حضرت جواد ^{علیه السلام} فرمود؛

زمانی که حضرت سیدالشهداء ^{علیه السلام} را شهید کردند خداوند امر کرد به یک نفر ملک که نداء بکند که ای امت ظلم کننده و کشندۀ عترت پیغمبر ^{صلی الله علیه و آله} خود خداوند به شما توفیق روزه و عید فطر ندهد .

• کافی ج ۴ ص 169 ح 1 | فقیه ج ٢ ص 89 ح 1812

✍ و در حدیث دیگر توفیق هر دو عید را ندهد که نماز بگذارید.

• کافی ج ۴ ص 170 ح 3

عدد ایام ماه ها و یافتن روز اول ماه رمضان و شک در روز اول آن

و در تهذیب از ابن ابو ولاد روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

زمانی که ماه شعبان را دیدی بیست و نه روز بشمار اگر در آخر ماه آسمان صاف شد و هلال ماه رمضان دیده نشد آن روز را بخور اگر ابر باشد روزه باش آن روز را.

• تهذیب ج 4 ص 165 ح 469

و در کافی و فقیه از ابن ابو خالد روایت کرده که حضرت صادق ^{علیه السلام} فرمود؛

زمانی که ماه رجب دیده شد پنجاه و نه روز بشمار و روز شصتم را روزه باش.

• کافی ج 4 ص 77 ح 8 | فقیه ج 2 ص 125 ح 1918

و در کافی از کاهلی روایت کرده که از حضرت صادق ^{علیه السلام} سؤال کردم؛

از آخر شعبان که شک می‌شود در آن؟

فرمود؛ اگر من آن روز را روزه باشم خوب‌تر است از اینکه از ماه رمضان یک روز را افطار نمایم.

• کافی ج ۴ ص 81 ح 1 | تهذیب ج 4 ص 181 ح 505 | استبصار ج 2 ص 78 ح 237 | مقنعه ج 1 ص 300

به حدیث فوق حدیث کاهلی دقت بفرمایید ؛

کاهی پرسید در آخر ماه شعبان شک دارم ؛ یعنی چه کار کنم زمانی که شک دارم ؛

امام صادق ^{علیه السلام} به کاهلی فرمود ؛ اگر من آن روز (روز آخر ماه شعبان یوم الشک) را روزه باشم خوب تر است از اینکه از ماه رمضان یک روز را افطار نمایم.؛

این حدیث در حکم روزه روز یوم الشک هست؛ آنجا که فرمود ؛ اگر من آن روز را روزه باشم خوب‌تر است ، یعنی این که از به نیت ماه شعبان روزه باشم خوبتر است.

چرا ؟…. جوابش در احکام مربوط به یوم الشک …

پست مهم : و اما احکام مربوط به یوم الشک را هم مطالعه فرمایید و اگر سوالی هم داشتید در مورد این باب از طریق دیدگاه ها در آخر این صفحه اقدام نمایید.

خادم اهل بیت علیهم السلام

و در کافی و تهذیب و ثواب الاعمال و مجالس از ابوبصیر روایت کرده که حضرت باقر ^{علیه السلام} فرمود؛

که در آخر شعبان حضرت رسول الله ^{صلی الله علیه و آله} فرمود؛ ای جماعت مردمان این ماه رمضان است که خداوند شما را به آن مخصوص کرده است و رسیده و آن سید ماه‌ها است و در آن یک شب است که خوب‌تر است از هزار ماه و درهای دوزخ در آن بسته می‌شود و درهای جنت در آن باز است هر که این ماه را بیابد و سبب مغفرت برای خود فراهم نکند خداوند او را از رحمت خودش دور نماید و هر که والدین خود را از خودش راضی نکند تا اینکه باعث مغفرت او شود خداوند او را از رحمت خودش دور نماید و هر که من در نزد او ذکر شوم و به من صلوات نفرستد خداوند او را از رحمت خودش دور بکند .

• کافی ج ۴ ص 67 ح 5 | تهذیب ج 4 ص 192 ح 549 | ثواب الاعمال ص 65 | امالی صدوق ص 58

✍ و احادیث در فضائل ماه رمضان بسیار است.